لیست دامداری های کرج + آدرس و تلفن

کرج یکی از قطبهای مهم دامداری در کشور به شمار میرود و دهها واحد دامپروری فعال در این منطقه مشغول تولید شیر تازه، گوشت و انواع فرآوردههای لبنی هستند. وجود زمینهای حاصلخیز، آبوهوای مناسب و نزدیکی به بازار تهران، شرایطی ایدهآل برای رشد و توسعه این صنعت فراهم کرده است. در این مقاله فهرستی از دامداریهای کرج به همراه آدرس و شماره تماس آنها ارائه شده تا علاقهمندان، فروشندگان لبنیات طبیعی و مصرفکنندگان بتوانند راحتتر با تولیدکنندگان مستقیم ارتباط بگیرند.
همچنین در ادامه، نگاهی تحلیلی به جایگاه دامداری در استان البرز، روشهای نوین پرورش دام، تجهیزات پرکاربرد و چالشهای این صنعت خواهیم داشت.
لیست اسامی بهترین دامداری های کرج
در شهر کرج، دامداریهای متعددی با بهرهگیری از روشهای نوین پرورش دام فعالیت میکنند. در ادامه، لیستی از بهترین دامداریهای کرج را معرفی میکنیم که از نظر کیفیت، بهداشت و تولید محصولات دامی برتر شناخته شدهاند.
نام دامداری | شماره تماس | زمان فعالیت | آدرس دقیق |
| گاوداری بغدادی | 09126646920 | 7:30 الی 20 | البرز، شهرستان کرج، جاده ماهدشت- کرج، پدر، شهید بغدادی، باغ کوثر 3 |
دامداری رضایی | 09195277376 | 8 الی 20 | البرز، شهرستان کرج، جاده ماهدشت- کرج، پدر، شهید یاسینی |
| گاوداری نمازیان | 02636303311 | 7 الی 19 | البرز، محمدشهر، گلستان، مریم، رازی، صالحی، بین سلمان فارسی اول غربی و ابوذر غفاری |
دامداری جمهری | 02633413252 | 8 الی 20 | البرز، کرج، چمن، خ چمن چهار |
| دامداری دامسی | 02644333232 | 8 الی 21 | البرز، کردان، بلار شهدای کردان |
گاوداری بغدادی
گاوداری بغدادی از دامداریهای معروف البرز بوده که خارج شهر کرج و در جنوب این شهر واقع شده است. محصولات دامی این مجموعه در کیفیت مناسب به بازار عرضه میشود.
- آدرس: البرز، شهرستان کرج، جاده ماهدشت- کرج، پدر، شهید بغدادی، باغ کوثر 3
- شماره تماس: 09126646920
- ساعت فعالیت: 7:30 الی 20

دامداری رضایی
دیگر دامداری جنوب شهر کرج دامداری رضایی میباشد. این دامداری نیز با بهره بردن از تجهیزات مناسب توانسته بازار خوبی را در عرضه تولیدات دامی در سطح استان البرز بدست آورد.
- آدرس: البرز، شهرستان کرج، جاده ماهدشت- کرج، پدر، شهید یاسینی
- شماره تماس: 09195277376
- ساعت فعالیت: 8 الی 20

گاوداری نمازیان
یکی از بهترین و معروفترین دامداریهای استان البرز، گاوداری نمازیان واقع در جنوب کرج است. این گاوداری توانسته با تجهیز مجموعه خود به دستگاههای مدرن، تولیدات باکیفیتی را در استان البرز و همچنین سایر استانها به فروش برساند.
- آدرس: البرز، محمدشهر، گلستان، مریم، رازی، صالحی، بین سلمان فارسی اول غربی و ابوذر غفاری
- شماره تماس: 02636303311
- ساعت فعالیت: 7 الی 19

دامداری جمهری
دامداری جمهری از مجموعههای دامی معروف در جنوب کرج میباشد. کیفیت محصولاتی که از این مرکز به سایر مناطق شهری ارسال میشود، مناسب بوده و مشتریان خاص خود را دارد.
- آدرس: البرز، کرج، چمن، خ چمن چهار
- شماره تماس: 02633413252
- ساعت فعالیت: 8 الی 20

دامداری دامسی
از دیگر دامداریهای استان البرز که به خوبی دارد فعالیت میکند، دامداری دامسی در خارج شهر کرج واقع در غرب این شهر میباشد. تولیدات این مجموعه نیز مناسب بوده و به دلیل استفاده از تجهیزات مناسب، کیفیت خوبی دارد.
- آدرس: البرز، کردان، بلوار شهدای کردان
- شماره تماس: 02644333232
- ساعت فعالیت: 8 الی 21

نگاهی به جایگاه دامداری در استان البرز
استان البرز به عنوان یکی از قطبهای مهم دامداری کشور، در سالهای اخیر نقشی کلیدی در تأمین لبنیات و فرآوردههای گوشتی ایفا کرده است. موقعیت جغرافیایی مناسب، نزدیکی به بازار بزرگ تهران و دسترسی آسان به جادههای اصلی از عواملی است که سبب رشد سریع دامپروری در این منطقه شده است.
بخش عمدهای از واحدهای دامپروری استان در شهرستان کرج متمرکز هستند و بسیاری از آنها از روشهای نیمه صنعتی یا کاملاً مکانیزه برای پرورش دام استفاده میکنند. این مسئله موجب شده بهرهوری در تولید شیر خام، گوشت و سایر محصولات دامی در البرز نسبت به بسیاری از استانهای دیگر بالاتر باشد.
سهم کرج در تولید شیر تازه و محصولات لبنی کشور
شهرستان کرج به تنهایی سهم قابل توجهی از تولید شیر تازه کشور را به خود اختصاص داده است. آمارهای رسمی نشان میدهد که روزانه دهها تُن شیر خام از دامداریهای اطراف کرج به کارخانههای لبنی استانهای البرز و تهران ارسال میشود. همچنین وجود برندهای مطرح لبنیاتی در نزدیکی این منطقه، فرصت ارزشمندی برای عرضه سریع و تازه محصولات ایجاد کرده است. یکی از ویژگیهای ممتاز دامداریهای کرج، تمرکز بر کیفیت و تازگی شیر تولیدی است. بسیاری از گاوداران این منطقه با استفاده از سیستمهای خنککننده فوری شیر و نظارت دامپزشکی دقیق، تلاش میکنند محصولی سالم و باکیفیت وارد بازار کنند. علاوه بر این، نزدیکی به شهر تهران باعث شده محصولات لبنی تولیدی در کرج، به ویژه ماست، پنیر و دوغ محلی، جایگاه ویژهای در میان مصرفکنندگان پیدا کند.
به طور کلی، کرج هم یکی از تأمینکنندگان اصلی شیر و لبنیات کشور است و هم به عنوان الگویی در حوزهی مدیریت علمی دامپروری و استفاده از فناوریهای نوین شناخته میشود. آیندهی این صنعت در استان البرز، با وجود حمایتهای دولتی و افزایش گرایش به تولید ارگانیک، بسیار روشن و امیدوارکننده به نظر میرسد.
حرکت دامداری های کرج به سمت تولید ارگانیک
در سالهای اخیر، تغییر نگرش مصرفکنندگان نسبت به سلامت و تغذیه، مسیر تازهای پیش روی دامداریهای کرج گشوده است. بسیاری از واحدهای دامپروری این منطقه که تا پیش از این بر تولید انبوه و افزایش بازده تمرکز داشتند، اکنون به سمت پرورش دام به روش ارگانیک و بدون استفاده از افزودنیهای شیمیایی حرکت کردهاند. این تغییر رویکرد علاوه بر آنکه پاسخی به نیاز بازار است، حاصل آگاهی روزافزون دامداران نسبت به مزایای محصولات سالم و طبیعی نیز میباشد. به ویژه در مناطقی مانند چهارباغ، نظرآباد و ساوجبلاغ که هنوز بافت روستایی حفظ شده، دامداریهای کوچکتر بیش از پیش به تولید لبنیات طبیعی روی آوردهاند.
در حال حاضر، اتحادیه دامداران کرج نیز با ارائه دورههای آموزشی مناسب، از واحدهایی که قصد دارند به سمت تولید ارگانیک بروند، حمایت میکند. این حمایتها شامل تجهیز واحدها به سیستمهای تهویه طبیعی، خوراک سالم، و ایجاد زنجیره تأمین داخلی برای نهادههای علوفهای است.
روش های نوین پرورش دام بدون هورمون
یکی از مهمترین مؤلفههای دامداری ارگانیک، پرورش دام بدون استفاده از هورمون رشد و آنتیبیوتیکهای غیرضروری است. در دامداریهای کرج، این رویکرد با استفاده از چند روش نوین در حال گسترش است:
- تغذیه طبیعی دامها: به جای خوراک صنعتی، از علوفه خشک و سبز محلی، ذرت، جو و کنجاله بدون مواد نگهدارنده استفاده میشود.
- اصلاح نژاد هدفمند: دامهایی با مقاومت بالا نسبت به بیماریها انتخاب میشوند تا نیاز به دارو و آنتیبیوتیک کمتر شود.
- استفاده از مکملهای گیاهی: ترکیباتی مانند سیر، آویشن و زردچوبه به صورت طبیعی برای تقویت سیستم ایمنی دام به کار میرود.
- سیستمهای تهویه طبیعی و فضای باز: دامها در محیطهایی پرورش داده میشوند که تهویه، نور و گردش هوای طبیعی دارند تا استرس حیوانات کاهش یابد.
این رویکردها موجب میشود شیر و لبنیات تولیدی از نظر طعم و ماندگاری، تفاوت محسوسی با محصولات صنعتی داشته باشند.
استقبال مصرف کنندگان از لبنیات طبیعی و بومی
با افزایش آگاهی عمومی نسبت به تغذیه سالم، محصولات لبنی طبیعی و بدون افزودنی در میان مردم کرج و حتی تهران طرفداران زیادی پیدا کردهاند. مصرفکنندگان، به ویژه خانوادههای دارای فرزند، ترجیح میدهند لبنیات خود را از دامداریهای محلی و برندهای کوچک اما معتبر تهیه کنند. این استقبال سبب شده بسیاری از فروشگاهها و لبنیاتیهای کرج بخشی از محصولات خود را مستقیماً از دامداران محلی تهیه کنند و در بستهبندیها نیز از عباراتی مانند «شیر طبیعی کرج» یا «ماست محلی البرز» برای جلب اعتماد مشتری بهره ببرند.
برخی از دامداریهای پیشرو حتی پا را فراتر گذاشتهاند و با راهاندازی فروشگاههای مستقیم یا آنلاین، لبنیات تازه را بیواسطه به دست مشتری میرسانند. این شیوه فروش، ضمن افزایش سود تولیدکننده، قیمت نهایی برای مصرفکننده را کاهش داده و کیفیت محصولات را نیز حفظ کرده است.
در نهایت، حرکت دامداریهای کرج به سمت تولید ارگانیک نه تنها به نفع سلامت جامعه است، بلکه به نوعی بازگشت به ریشههای دامپروری اصیل ایرانی به شمار میرود؛ جایی که کیفیت، سلامت و اعتماد حرف اول را میزند.
اگر به دنبال محصولات لبنی تازه و طبیعی هستید، بسیاری از دامداریهای کرج ماست و دوغ سنتی را با روشهای طبیعی تهیه میکنند. برای آشنایی با مراحل تهیه ماست طبیعی و سنتی میتوانید مقالهی آموزش کامل تهیه ماست لبنیاتی سنتی را مطالعه کنید.
معرفی تجهیزات مدرن و پرکاربرد در دامداری های کرج
رشد دامداریهای کرج در دهه اخیر با نوسازی تجهیزات و استفاده از فناوریهای روز دنیا همراه بوده است. امروزه بسیاری از واحدهای دامپروری این منطقه از سیستمهای مکانیزه و نیمه اتوماتیک بهره میبرند که علاوه بر افزایش بهرهوری، باعث کاهش هزینههای انسانی و بهبود کیفیت تولید شیر و فرآوردههای دامی شده است.
از دستگاههای شیردوش صنعتی گرفته تا سیستمهای تهویه هوشمند و ابزارهای پیشرفته کنترل تغذیه دام، همگی نقش مهمی در بهبود فرآیندهای تولید دارند. با توجه به شرایط اقلیمی استان البرز، به ویژه در فصول گرم، استفاده از تجهیزات خنککننده و سیستمهای نگهداری علوفه اهمیت ویژهای پیدا کرده است. در ادامه، برخی از اصلیترین تجهیزات پرکاربرد در دامداریهای کرج معرفی میشوند که نقش کلیدی در حفظ سلامت دام و افزایش راندمان تولید دارند.

روش های نگهداری مدرن علوفه و خوراک دام
نگهداری علوفه یکی از دغدغههای اساسی هر دامداری است، زیرا کیفیت خوراک دام تأثیر مستقیم بر سلامت و میزان تولید شیر دارد. در دامداریهای مدرن کرج، روشهای نگهداری سنتی مانند انبار باز یا چالههای روباز به تدریج جای خود را به سیستمهای علمی و بهداشتی دادهاند. برخی از روشهای مدرن نگهداری علوفه شامل موارد زیر است:
- سیلوهای فلزی یا بتنی دربسته: این سیلوها با کنترل رطوبت و دما از کپکزدگی و فساد خوراک جلوگیری میکنند.
- پوششهای ضدآب: برای نگهداری علوفه خشک در فضای باز از پوششهای مخصوص استفاده میشود که مانع نفوذ نور و رطوبت میگردند.
- انبارهای تهویهدار مکانیزه: این انبارها با استفاده از فنهای هوشمند، گردش هوا را تنظیم کرده و مانع افزایش دما در فصل تابستان میشوند.
به کارگیری این روشها باعث میشود خوراک دام در طول سال تازه و مغذی بماند و هزینههای خوراک کاهش پیدا کند؛ مزیتی که در شرایط فعلی بازار، برتری قابلتوجهی برای دامداران کرج ایجاد کرده است.
دستگاه های شیر سردکن و پخت شیر مکانیزه در گاوداری های کرج
یکی از نقاط قوت دامداریهای کرج، استفاده از تجهیزات به روز در فرآیند جمعآوری، خنکسازی و پخت شیر است. این تجهیزات ضمن افزایش کیفیت نهایی لبنیات، به رعایت استانداردهای بهداشتی کمک شایانی میکنند. از جمله تجهیزات پرکاربرد در گاوداریهای مدرن کرج میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- دستگاه شیر سردکن استیل: این دستگاهها بلافاصله پس از دوشش شیر، دمای آن را به ۴ درجه سانتیگراد میرسانند تا از رشد باکتریهای مضر جلوگیری شود.
- پاستوریزاتور و پخت شیر مکانیزه: در برخی واحدها، فرآیند حرارتدهی شیر به صورت خودکار انجام میشود تا قبل از انتقال به کارخانه یا فروشگاه، آلودگیها از بین بروند.
- سیستمهای CIP یا شستوشوی خودکار: برای شستوشوی مخازن شیر سردکن، لولهها و دستگاههای شیردوش به کار میرود و به افزایش بهداشت کمک میکند.
- شیر دوش تماماتوماتیک: در برخی گاوداریهای بزرگتر، از سیستمهای شیردوشی رباتیک استفاده میشود که ضمن افزایش سرعت، استرس دام را کاهش میدهد.
استفاده از این تجهیزات هم کیفیت شیر خام را تضمین میکند و هم باعث افزایش اعتماد کارخانههای لبنی به دامداران کرج شده است. در نتیجه، بسیاری از محصولات لبنی با برچسب «تولیدشده از شیر تازه کرج» در بازار اعتبار بالایی یافتهاند.
اهمیت دامداری در اشتغال زایی کرج
دامداری یکی از ستونهای اصلی اقتصاد محلی کرج و استان البرز به شمار میرود. با وجود گسترش صنایع و خدمات در این منطقه، هنوز بخش قابل توجهی از جمعیت روستایی و حاشیهای کرج از طریق پرورش دام، تولید شیر و فرآوردههای لبنی امرار معاش میکنند.
دامداری علاوه بر ایجاد شغل مستقیم برای دامداران و کارگران، دهها فرصت شغلی غیرمستقیم نیز در حوزههایی مانند حملونقل، فروش لبنیات، تولید علوفه، دامپزشکی و صنایع تبدیلی ایجاد میکند.
به گفته کارشناسان اقتصادی، در شهرستان کرج بیش از چند هزار نفر به صورت مستقیم در واحدهای دامپروری فعال هستند. در بسیاری از روستاهای اطراف، همچون حسینآباد، ماهدشت و محمدشهر، دامداری منبع اصلی درآمد خانوارها محسوب میشود. همچنین رشد دامداری صنعتی و نیمه صنعتی در سالهای اخیر موجب جذب نیروهای متخصص در رشتههای دامپزشکی، تغذیه دام و مهندسی صنایع غذایی شده است. در حالت کلی این صنعت، علاوه بر تأمین امنیت غذایی، نقش مهمی در پایداری اقتصادی روستاها دارد. چرا که موجب جلوگیری از مهاجرت روستاییان به شهر و حفظ ساختار اجتماعی مناطق روستایی میشود.
نقش واحدهای دامپروری در اقتصاد محلی کرج
واحدهای دامپروری در استان البرز به ویژه در حاشیه کرج، بخشی جداییناپذیر از چرخه اقتصادی محلی هستند. این واحدها علاوه بر آنکه در تأمین لبنیات مورد نیاز استان نقش دارند، با گردش مالی بالا، باعث رونق سایر کسبوکارهای مرتبط میشوند. در یک نگاه جامع، تأثیر دامداری بر اقتصاد محلی استان البرز را میتوان در چند محور بررسی کرد:
- تولید داخلی و خودکفایی غذایی: دامداریهای کرج بخش بزرگی از نیاز لبنی استان را تأمین میکنند و باعث کاهش وابستگی به واردات لبنیات از سایر استانها میشوند.
- ایجاد زنجیره اشتغال: از کشاورز تولیدکننده علوفه گرفته تا راننده تانکر حمل شیر، همگی در این چرخه سهم دارند.
- سرمایهگذاری در مناطق روستایی: وجود دامداریهای فعال باعث افزایش ارزش زمین، ایجاد مشاغل خدماتی و جذب سرمایهگذار در مناطق کمتر توسعه یافته میشود.
- توسعه کسبوکارهای کوچک و خانگی: بسیاری از خانوادهها در اطراف کرج با تبدیل شیر دام خود به ماست، پنیر یا دوغ محلی، کسبوکارهای خانگی پایداری ایجاد کردهاند.
دامداریهای کوچک در مناطق روستایی نیز با فروش مستقیم محصولات خود به مغازهها و لبنیاتیهای شهری، به چرخش اقتصادی محلی کمک شایانی میکنند.
تأثیر دامداری ها بر توسعه صنایع لبنی در استان البرز
وجود دامداریهای گسترده در کرج بستری مناسب برای رشد و شکلگیری صنایع لبنی فراهم کرده است. کارخانههای لبنی مستقر در شهرکهای صنعتی البرز، مانند نظرآباد و اشتهارد، بخش عمده مواد اولیه خود را از همین دامداریها تأمین میکنند. این همافزایی میان دامداری و صنایع لبنی باعث شکلگیری زنجیره تأمین لبنیات تازه و باکیفیت شده که از مرحله تولید شیر خام تا فرآوری و بستهبندی، کاملاً در داخل استان انجام میشود. نتیجه این چرخه، ایجاد ارزش افزوده بالا و افزایش درآمد تولیدکنندگان است.
در سالهای اخیر نیز، همکاریهای بین واحدهای دامپروری و شرکتهای لبنی مطرح کشور افزایش یافته است. برخی از کارخانهها با عقد قراردادهای مستقیم با دامداران کرجی، شیر تولیدی آنها را به صورت روزانه و با قیمت منصفانه خریداری میکنند. این مدل همکاری، علاوه بر ایجاد ثبات مالی برای دامداران، موجب بهبود کیفیت محصولات لبنی و رقابتپذیری برندهای بومی البرز در سطح کشور شده است.
چالش های پیش روی گاوداری های کرج
با وجود رشد چشمگیر صنعت دامداری در کرج و استان البرز، این حوزه در سالهای اخیر با مشکلات متعددی مواجه شده است. تغییرات اقلیمی، افزایش هزینههای تولید، کمبود نهادههای دامی و فشارهای اقتصادی از مهمترین دغدغههای دامداران محسوب میشوند.
بسیاری از فعالان این صنعت معتقدند که نبود برنامهریزی منسجم برای مدیریت منابع و حمایت از دامداران، میتواند به مرور زمان بهرهوری را کاهش دهد و موجب تعطیلی واحدهای کوچکتر شود. در ادامه به دو مورد از چالشهای اصلی گاوداریهای کرج میپردازیم که نقش تعیینکنندهای در آینده این صنعت دارند.
کمبود منابع آبی و تأثیر آن بر صنعت دامداری
یکی از جدیترین مشکلات گاوداریهای استان البرز، کمبود آب است. با کاهش بارندگیها و افت سطح سفرههای زیرزمینی، بسیاری از دامداران در مناطق جنوبی و شرقی کرج با بحران تأمین آب برای دام و کشاورزی مواجه شدهاند.
پرورش دام، به ویژه گاو شیری، به مصرف روزانه مقدار زیادی آب نیاز دارد؛ آبی که نه تنها برای نوشیدن دام، بلکه برای شستوشوی جایگاهها، خنکسازی محیط و انجام فرآیندهای شیردوشی بهکار میرود. در نتیجه، طی سالهای اخیر هزینه تأمین آب از منابع غیرسنتی مانند تانکرها و چاههای عمیق به طور چشمگیری افزایش یافته است.
برای مقابله با این چالش، برخی از دامداریهای پیشرو کرج اقدام به نصب سیستمهای بازچرخانی آب و استفاده از پساب تصفیه شده کشاورزی کردهاند. این فناوریها به ویژه در واحدهای صنعتی مدرن مورد استفاده قرار گرفته و توانسته مصرف آب را تا ۳۰ درصد کاهش دهد.
از سوی دیگر، سازمان جهاد کشاورزی استان البرز نیز با ارائه تسهیلات جهت نصب تجهیزات آب و سامانههای خنککننده بخار، تلاش کرده بخشی از هزینههای دامداران را کاهش دهد. با این حال، بحران آب همچنان یکی از مهمترین تهدیدها برای پایداری دامداری در کرج محسوب میشود و نیاز به سیاستگذاری جدی و بلندمدت دارد.
افزایش هزینه خوراک دام در سال های اخیر
دومین چالش عمده دامداریهای کرج، افزایش قیمت خوراک دام است. در چند سال گذشته، نرخ نهادههایی مانند ذرت، جو و سویا که عمدتاً از طریق واردات تأمین میشوند، رشد چشمگیری داشته است. این افزایش قیمت مستقیماً بر هزینه تمام شده شیر و لبنیات تأثیر گذاشته و سودآوری واحدهای دامپروری را کاهش داده است. بنابراین دامداران برای کاهش هزینهها به چند روش نوآورانه روی آوردهاند، از جمله:
- کشت علوفه بومی و مقاوم به کمآبی در مزارع اطراف کرج
- تولید علوفه هیدروپونیک (بدون خاک) در محیطهای کنترل شده
- به کارگیری نرمافزارهای مدیریت تغذیه دام برای جلوگیری از اتلاف خوراک
این روشها تا حدی توانستهاند فشار اقتصادی را کاهش دهند، اما همچنان نیاز به حمایت دولتی و تنظیم بازار نهادهها احساس میشود. بسیاری از دامداران معتقدند که در صورت تداوم این روند، واحدهای کوچک توان ادامه فعالیت را نخواهند داشت و بازار لبنیات محلی متأثر خواهد شد.
باید در نظر داشت که افزایش هزینه خوراک، علاوه بر فشار مالی، بسیاری از دامداران را وادار کرده تا تعداد دامهای خود را کاهش دهند؛ موضوعی که در نهایت باعث کاهش تولید شیر و افزایش قیمت لبنیات در بازار شده است.
سخن پایانی
دامداریهای کرج نه تنها نقشی حیاتی در تأمین لبنیات و گوشت تازه کشور دارند، بلکه بخش مهمی از اشتغال و پویایی اقتصادی استان البرز را نیز شکل میدهند. با وجود چالشهایی مانند کمبود آب و افزایش هزینه خوراک دام، بسیاری از دامداران این منطقه با تکیه بر دانش نوین و تولید ارگانیک، مسیر پایداری را در پیش گرفتهاند.
حمایت از تولیدکنندگان محلی و خرید محصولات سالم و طبیعی میتواند ضمن تقویت اقتصاد روستایی، به ارتقای سلامت جامعه نیز کمک کند. دامداری در کرج، صنعتی پویا و در عین حال اصیل است که اگر به درستی حمایت شود، آیندهای درخشان برای کشاورزی و صنایع غذایی البرز رقم خواهد زد.